MURAD MOLLA KÜTÜPHANESİ

28/1/2008 · Kategori: Tarih

Çizim: Gazi İskendet AKDOĞU 2004

 

 

                  MURAD MOLLA KÜTÜPHANESİ

 

İstanbul’un Fatih ilçesinde, Çarşamba semtinden Darüşşafaka Caddesini takip ederek, Fethiye Caddesine sapıldığı zaman  18.yy.da inşa edildiği halde Türk-İslâm mimarisinin en erken örneklerinin bir devamı olan ilginç yapısı ile  bu gün halâ okuyucularına hizmet veren Murad Molla kütüphanesi ile karşılaşırız. Sizlere bu yazımda Murad Molla Kütüphanesi’ni tanıtacağım. Murad Molla lâkaplı Rumeli Kazaskeri Damadzade Mehmed Murad Efendi (d.1717-ö.1778) Damadzade Feyzullah Efendi’nin oğludur. Tevkii Cafer mahallesinde iki set üzerinde aldığı arsada küçük bir tekke (1769M / 1183H.) ve kütüphane (1775M / 1189H.) inşa ettirmişti. Bu yapılardan Murad Molla Kütüphanesi günümüze kadar özgün tasarımını koruyabilmesine karşın tekke II. Abdülhamid tarafından 1890M. / 1308H. yenilenmiştir. Murad Molla kütüphanesini araştırdığımda dikkatimi çeken en ilginç noktalardan biri, binanın inşa edildiği dönemin Osmanlı mimarisinde tamamen barok üslûbun egemen olduğu I.Abdülhamid (1774-1789) dönemi olmasına karşın; yapının tamamen Türk-İslâm mimarisinin en erken örneklerini oluşturan (9.yy.ilk yarısı-11.yy’ın ortaları) Karahanlı camilerinde başlayarak daha sonra Anadolu’da 15’yy. ortalarından itibaren Osmanlı cami tasarımında geliştirilen, bir merkezi ve dört yarım kubbeli şemayı yansıtmasıdır. Aynı tasarım 1762M./1176H. inşa edilen Ragıp Paşa Kütüphanesi’nde de görülür. 12x12 boyutlarında bir alanı kaplayan yapının duvarları tuğla ve moloz taş sıraları ile düzensiz bir şekilde örülmüş, köşeler kesme küfeki taşından pilastrlar ile takviye edilmiştir. Binada, kapı kısmı hariç her cephede dört altta ve dört üstte olmak üzere sekiz pencere vardır. Binaya güney cephesinin ekseninde yer alan basit kemerli, yanlardan mermer pilastrlarla kuşatılmış ve iki adet ince mermer sütuna oturan, kurşun kaplı ahşap bir sundurma altından girilir. Kapının üzerinde yer alan, metni şair Fitnat Zübeyde hanım’a ait ta’lik hatlı manzum kitabe kütüphanenin inşa tarihini (1189H./1775M. )verir.  Kare plânlı mekânın ortasında, dört adet sütuna oturan kemerlerin üzerinde pandantifli bir kubbe yükselmekte, dikdörtgen plânlı birer aynalı tonoz bunu dört yönden kuşatmakta, köşelerde kalan kare plânlı alanların üzerinde de birer ufak kubbe yer almaktadır.  Bina üzeri tonoz ile örtülü bir Bizans binasının zemin katı üzerine yapılmıştır. Bodruma sekiz basamakla inilir. Burada eski tonozların, doğu ve batı duvarlarından mahzenin ortasına doğru uzunlukları 3,40 m. mesafeye kadar devam eder. Zeminden itibaren tonozların başlangıç yerine kadar yükseklikleri ise 2,88 m.’dir. Günümüzde halen bodrum katı eski sağlamlığını korumakta olup hangi Bizans yapısına ait olduğu bilinmemektedir. Bodrumda kütüphanenin kitaplarının zarar görmemesi için duvarlarda karşılıklı küçük pencereler açılarak havalandırma sağlamış ve rutubet önlenmiştir. Murad Molla Kütüphanesi’nin kitap koleksiyonunun temelini Murad Molla ile yakın akrabalarının vakfettiği kitaplar oluşturur. Murad Molla’nın vakfiyesi bulunamadığından kütüphanenin kuruluşunda mevcut olan kitap sayısını tespit etmek mümkün olmamaktadır. Zilka’de 1194H./ Ekim 1780 tarihinde yapılan bir kayıttan, bu tarihte kütüphane mütevellisinin Murad Molla’nın oğlu Mehmed Ârif Molla Efendi olduğunu ve kütüphanede beş hafız-ı kütübün (kütüphaneci) görevlendirildiğini öğrenmekteyiz. 1893 tarihli sayıma göre kitap mevcudu 1836 idi. Cumhuriyet döneminde çevredeki bazı tekke ve medreselerin kitapları da buraya nakledilmiş, kitap sayısı hayli artmıştır. Bunlar Darülmesnevi, Düğümlü Baba, Esad Efendi Medresesi, Hamidiye Medresesi, Mahmud Paşa Medresesi, Mehmed Ağa Camii, Rüstem Paşa Medresesi, Saliha Hatun ve Servili Medrese koleksiyonlarıdır. Büyük bölümü yazma eserlerden oluşan bu koleksiyonlar 1949 ve 1954’de Süleymaniye Kütüphanesi’ne taşınmış, kütüphanede yalnız Murad Molla koleksiyonu kalmıştır. Kütüphane’de bu gün çoğunluğu Murad Molla’nın kitapları  olan 1853 adet eski yapıt vardır. Bunun dışında 10500 kadar yeni kitap bulunmakta, 25 süreli yayın izlenmektedir. Günümüzde İl Halk Kütüphanesi’ne bağlı bir Halk ve Çocuk kütüphanesi olarak hizmet veren kütüphanede evlere ödünç kitap verme servisi de hizmet vermektedir.

                                                  

Gazi İskender  AKDOĞU

İstanbul - Ağustos 2004

 

EkleBunu Sosyal Paylaşım Butonu

Kalıcı Bağlantı Yorum (0) Yorum yaz!Arkadaşına Gönder!

0 yorum yazılmıştır

« Önceki :: Sonraki »